íÛCpëC íwÇv êDèÊÔFÞ Þ DèOëDv éF íçDËÛ
íϤC ÙN íwÇv Þ íwÜV ÐñDw× éÆ íÛCpëC êDèÊÔFÞ Þ DèOëDv éF éÎDÃ× ÝëC ok éÆ PvC ÝëC pF l¥Â
æßÏV Hìµ íF Co kßhÞ ÚCpËëk Hìµ Úlëk Þ í¿Ü× kDÃOÛC éÎDÃ× ÝëC ½lç .ÙëqClÜìF íçDËÛ ,PvDèÛA
ÈØƯþ ½lç .PwìÛ Ùç DJ ¢ìJ kßVß× ¸ÛCß× Þ MÔÇ¡× pF ÚlìzßJ ÙwZ oß®ÜìØç .PwìÛ ÚkCk
.lÜÛrF Ý×Ck DèSeF éÛßËÜëC éF kßh õFßÜF Ùç pËëk ÚDOvÞk éÆ ÙëoCÞlì×C Þ PvDçíOvDÆ kßGèF éF
ækÞr¾C PÛpOÜëC éÇGz ok íÛCpëC íwÇv êDèOëDv kCl·N pF éÛCqÞo oß®F BGëpÃN ,pìhC ÍDvÞk íÇë ok
Co é¬ßFp× PëDv ÉÔFÝìzpJ ÝìÎßòw× ÚkpF ßF ªe× éF íÎÞ ,ÉßÏF ÝìzpJ ok BNlص Þ kß¡ì×
,koCnÊí× DWÛDØç ok Co kßh PëDv Þ kÞpì× pËëk êDèÊÔF ¹Cpv Ùç PëDv Íßòw× Þ lÜÜÇì× ½nd
.éOwëDz PvC êoDÆ éÆ
íËÜçp¾ éÏòw× ÝëpNßFDN éF ÝOhCkpJ Þ íÜÇz oDWÜç ok íÛCpëC êDèÊÔFÞ Þ DèOëDv ÚDÊlÜÛCkpÊ yÔN
(íO×ßÇd pìº éZ Þ íO×ßÇd éZ ) íØvo êDèÛDØO¿Ê Þ MDìFkC éÆ lÜZ pç Þ PvC pëlÃN ÐFD ,D× ´DØOVC
éØç ok Co íwÜV ÐñDw× Þ oß×C éF «ßFp× êDèÛDØO¿Ê pìRDN D×C lÜÛCkíØÛ kßh "ÚBz "ok Co ÚA qC PGe¤
.lëk ÚCßOì× DçÞpìÛ éØç Þ DV
,êkßh ¯ìe× ¯ëCpzDF íëDÜzA ÚA oDÜÆ ok Þ pO¡ìF Þ pOèF êpìÊkDë êCpF yÔN ,ívopF Þ TeF ,lÃÛ
lÜؾlç Þ DèÛA pF Úl×A ÄñD¾ êCpF pOèF êDèçCo ÝO¾Dë Þ kßVß× ¸ÛCß× Þ MÔÇ¡× qC fìe¤ PhDÜz
EDwd oDÆ ækqDF ÚkpF ÓDF Þ pOèF êoCnÊ pìRDN êCpF pRå× êDèçCo éÏØV qC ,ÚkpÆ PÆpd é×DÛpF DF Þ
íwÇv êDèÊÔFÞ Þ DèOëDv pSÆC ok ,éÛD¿vDO× ,ÚA kßGØÆ éÆ PvC êrìZ ÚDØç Pvok ÝëC Þ .lÛß¡ì×
.PvC kßè¡× Ò×DÆ íÛCpëC
ÐdCp× qC , éOzCk íëDçÙF Þ pëq MCqoDG× ÝëC ,koCk Co kßh (íNCqoDG× ) jëoDN Epº ok íwÜV êkCqA
êDèzoßz éF ÝOvßìJ Þ kßh íNÔìÇ¡N íçlÛD×qDv DF íwÜV êkCqAÚCpËzÔN PëDèÛ ok Þ éOznÊ ÀÏOi×
í¾ÔOñC êÞpìÛ ,êkÔì× P¥z õçk phCÞC ok Ökp× oD¡ÂC pËëk Þ ÚCpÊoDÆ ,ÚDÛq ,ÚDëßW¡ÛCk íµDØOVC
êpËÜzÞo qC ,MCpìì»N kDWëC êCpF ÓDF éF oD¡¾ DF ÚD×rØç Þ lÛoÞA kßVßF íµDØOVC MCpìì»N êCpF Co í·ìvÞ
æßìz Þ ÌÜçp¾ pìì»N éÇÏF ÝìÛCß pìì»N DèÜN éÛ íÜ·ë .lÛkßGÛ Ð¾Dº Ùç íwÜV oß×C õ¤pµ ok íµDØOVC
ÚCpËzÔN .Pwç Þ ækßF ÚDÛA íNCqoDG× oCqoDÆ qC íërV Ùç íwÜV ÐñDw× Þ xÇv éF Ökp× kßh æDËÛ
,lÛoCk Co kßh MÔìÇ¡N Þ DèÛD×qDv ,kßh PhDÜz ÄìØ·N Þ é·ÎD®× oDÜÆ ok Epº ok íwÜV êkCqA
,lÜÜÇì× PÆpd éÛDçDÊA ,kßh êDçé×DÛpF ÄÃeN êCpFÞ Ùì²ÜN Co kßh ½ClçC Þ é×DÛpF MÔìÇ¡N ÝëC
kßVß× êDèÛßGëpN qC ækD¿OvC Þ MÓDÃ× ,DèFDOÆ IDZ DF éÇÏF lÜÜÇì× PÆpz íµDØOVC êDèSeF ok DèÜN éÛ
ok DèÛA íFßÎ Þ lÛoCk Co kßh £Dh éÏW×Þ PëDv ,lÛqClÛCí× æCo TeF ,í×ßص MÔW× Þ Dçé×DÛqÞo ÐS×
ÝìØç éWìOÛ ok .lÜÜÇì×PìÎD·¾ DèOÎÞk êDçoÞlëpÆÞ DçDwìÏÆ,ívDìv êDèçÞpÊ Þ ECrdC ÚÞok
êDçoß¡Æ ok ízÞp¿FDOÆ Þ éÛDiFDOÆ pç ok æqÞp×C ÙìÜìFí× éÆ PvC lÜؾlç Þ éÛDçDÊA êDèzÔN
,lÛß¡ì× éO¾Dë yoÞpJ Þ yqß×A õ¤pµ ok £ß¥iF ,íwÜV ÐñDw× æoDFok EDOÆ Dçl¤ Þ Dçæk Epº
Þ DèOëDvæpìº Þ ÚDvDÜ¡ÛCÞo ,DèÊßÎßwÇv ,ÚDÇzrJ ,íµDØOVC Íßòw× êDçkDèÛ Þ DèÛD×qDv ÝìÜaØç
ÖDwÂC Þ ´CßÛC ,kß¡ì× IDZ ÚD¡ëDçoß¡Æok MÔW× ÖDwÂC Þ ´CßÛC ,lÛoCkCo kßh ízqß×A MÔW×
lÜOwç íëDèOëDv Ùç ¯vÞ ÝëC ßN ,lÛoCk æpìº Þ íçk ´Ô¬C Þ æoÞD¡× ,PzClèF êDèÇìÜìÏÆ
ÚDzp²Û l× pO¡ìF ÁßÃdHwÆ êCpF éÏòw× íNCqoDG× Dë ízqß×A Þ íµDØOVC éGÜV éÇÛA qC ÐG éÆ
êDèOëDv , ßÛoßJ êDèÏì¾ ÝOhDv Þ DèFßÏÆ oDÜÆ ok Þ lÜOwç kßh l×Aok Ýì×DN pǾ éF pO¡ìF ,lzDF
.lÜOwç íÎßJ Ùç BNlص éÆ lÛCækpÆ pëCk PÛpOÜëC êÞo Ùç íwÇv
.ÙëCækpÆ ´Þpz æqDN Co æCo ÝëC D× ,ÙëoClÛ Co kCqA êDçoß¡Æ ok kßVß× MDÛDÇ×C qC ÖClÇaìç ÚDìÛCpëC D×
pËëk êDçoß¡Æ MDìFpWN PhDÜz Þ é·ÎD®× ,íwÜV êpFCpF Þ êkCqA éF Úlìvo êCpF ,HGv ÝìØç éF
.PvC Ùè× íÏìh êkßh ¯ëCpz ok ÚCpËëk MDìFpWN Pvok êpìÊoDÇF Þ ,lÛpNßÏV D× qC éÜì×q ÝëC ok éÆ
.pOØÆ ,½lç éF Úlìvo MÔÇ¡× Þ kßz pOØÆ D× êDçD®h Hëp¨ éÆ kß¡ì× TµDF ÝëC
,DèOëDv ÝëC ÚDÊlÜÛCkpÊ éÆ lçlì× ÚD¡Û íÛCpëC íwÇv êDèOëDv (éØç éÛ Þ ) pSÆC êCßOe× éF íçDËÛ
¢iF íOd éÛ Þ lÜOwç ÚA "íÎßJ" êßÛoßJ ¢iF íÜ·ë Epº êkCqA "pçD²×" qC pRBO× BNlص ,éÛD¿vDO×
.PvC æl×A ok ÚkßF "íÜì×qpëq" qC pìhC ÍDv lÜZ ok éÆ íFpº êßÛoßJ êlV Þ íwÇv
TeG× éÆ lçlì× ÚD¡Û ,PvDèÛA íϤC ÙN íwÜV ÐñDw× Þ xÇv éÆ íÛCpëC ÀÏOi× êDèOëDv é·ÎD®×
DF DèÛp Í߬ ok D× ÌÜçp¾ ok PìwÜV éÆ DWÛA qC Þ PvC æqDN Þ éOhDÜzDÛ íSeG× ÚDÆDØÆ PìwÜV
íÜÇzoDWÜç éÆÙç íÛDOvÞk kßh éÛD¿vDO× ,ælz éO¡ºC ... Þ ¯Ïº êDèOzCkpF ,MD·ëDz ,MD¾Cph
xÇv qC ªÂDÜO× íçDÊ Þ ¦ÂDÛ ,íe®v íÏìh íOhDÜz kßh ,lÛqCkpJí× ÐñDw× ÝëC cp¬ éF Þ ækpÆ
.lÛoCk íwÜV êkCqA Þ ÐñDw× Þ
,PvC MDµÔ¬C kßGØÆ ÐìÎk éF Þ êpÊízDÛ êpO¡ìF éÇÏF ,PwìÛ êlص oDÇÜëC éÆ PvC ÝëC D× PzCkpF
lÛoClÛ ,lÜÜÆ PØw ÚCpËëk DF lÜçCßiF éÆ íNDµÔ¬C ÚDÜaÛA DèOëDv ÝëC Íßòw× ÚDOvÞk kßh éÇÜëC Þ
.lÜçkíØÛ UpiF ízÔNÚClÜZ Ùç MDµÔ¬C éF ívpOvk êCpF ÚDOvÞk ÝëC éØç qC pNlF Þ
ok éÆ êoDO¿Ê éÜì¡ìJ Þ íwÜV êkCqA êpìÊ ÐÇz é¿wϾ PhDÜz PØdq íÛCpëC êDèÊÔFÞ ÚÓßòw×
DèÊÔFÞ pSÆC.PvD× êlV MÓDÇzC qC íÇë ÝëC Þ lÜçlìØÛ kßh éF Co éO¾pÊ Moߤ éÜì×q ÝëC ok Epº
DèOëDv ÝëC qC íÏìh éÇÜëC pËëk éÏòw× .lÛCækpÆ yß×Cp¾ Co éÏòw× ízqß×A õGÜV ÒÆ D× íwÇv êDèOëDv Þ
IDZ lÛkpÆ éϤßd qÞo ÚÞC éZ pç,lÜÛrì× ÉCrËëq HNp× ,lÜÜÆíØÛ ÍDGÛk Co íÜì·× pìw× Þ EßZoDZ
êrìZ éZ éÆ PwìÛ ÖßÏ·× Ò¤C ,lÛpFíØÛoDÇF Co ÖqÓ Ð×DN kßh êDçéOzßÛ Þ MD»Î íÛD·× éF ,lÜÜÇì×
qp× Þ ld Þ EßZoDZ Þ lÛoClÛ kßh éOvCßh qCíOvok Àëp·N ,lÜçCßiì× éZ éÆ lÜÛClì× pÊC Þ lÜçCßiì×
êkCqA æCpØç éF éÆíOìÎßòw× íÜ·ë éÇv pËëk êÞo qC D×C lÜOwç íwÜV êkCqA ÍDGÛlF pÊC ?lÜÛCkíØÛ Co ÚA
.lÛoCk íwÜV êkCqA qC í¿ëp·N éZ PwìÛ ÖßÏ·× Ò¤C .lÜëßÊíØÛ êrìZ kß¡ì× ækCq (íwÜV)
ÝëC éF Þ lÛCækpÆ yß×Cp¾ ÒÆ Co qlëC éÏØV qC ,lÛß¡ì× ÐÃOÜ× íwÜV ¯FCÞo Äëp¬ qC éÆ íëDèëoDØìF
.lÛoClÛ ÚkpÆ éñCoC êCpF êCé×DÛoDÆ ,PvC íwÜV êkCqA õ×qÓ éÆ íwÜV PzClèF í¾p·× ok HìNpN
.PwìÛ ÚDì× ok íOGe¤ ÞlÜëC ½ÔOhC Þ MDèFD¡N ,í¾CpÊßÛoßJ Þ ÈìNÞoC éF «ßFp× êDèSeF qC
Þ ækClÛ UpiF í¾DÆ PÂk ,lÜçlì× éÆ êqolÛC Þ lÜJ Dë Þ lÛpGì× oDÇF éÆ íNDØÏÆ Þ MDdÔ®¤C Ößè¿× ok
.lÛonÊí× ÐñDw× oDÜÆ qC íe®v
DèÛA D¡¾C êCpF ízÔN bìç Þ éOznÊ íÊkDwF íwÜV êkCqAíµDØOVC Þ íËÜçp¾ ,ívDìv ¸ÛCß× oDÜÆ qC
MßÇv DFCo kßh ÚDG¬Di× qC êoDìwF íOd Þ Ökp× ÝìF ok íwÜV êkCqA ÌÜçp¾ kßGÛ ,lÛpFíØÛ oDÇF
é×CkC Þ lìÎßNqDF qC DèÜN éÛ ÚA qC pNlF Þ lÛrìçpJí× éÜèÆ Þ Pzq êDèçDÊlëk qC kDÃOÛC qC Þ lÜÜÇì× oCrÊpF
éO¡ºC éÜèÆêDçoÞDF ÚDØç éF Ùç ÚDzkßh êDçéOzßÛ qC í©·F éÇÏF lÜÜÇì× P·ÛDØ× éÜèÆ êDçoÞDF
DF HvDÜ× íÏص MD×ClÂC êCpF MCoDÇOFC Þ MCkDèÜ¡ìJ ,íwÜV êkCqA éF Úlìvo êDèçCo .lÜOwç
.....Þ lÛCækpÆ yß×Cp¾ Co ¯ëCpz
ÝëC éF PÛDçC Dë Þ éÏØd l¥Â oß®ÜìØç , PwìÛ ½DÇv ÝOwÛCk ¦ÃÛ Þ Hìµ íF D× l¥Â ,ÙìÜÇì× oCpÇN qDF
Þ ÚDOvÞk éÆPvC íëDèìO¡ÏJ ÚkCk ÚD¡Û Þ PvC MÓDÇzC DF koßhpF ½lç éÇÏF ,ÙëoClÛ Ùç ÚDOvÞk
íwÆ éÆ CpZ .CpG× DèìOzq ÝëC qC Þ lÜzDF ßËÎC kßh PwëDGì× ,lÛoCk íÜÇz oDWÜç l¥Â éÆ íÛDܬßØç
íOvCpF éÆ) ,kßh íÜÇzoDWÜç DF Þ lÜÇì× p®h íOd Þ kqClÛCí× pvkok éF Co kßh ,l¡Æí× PØdq éÆ
éÆ kÞoí× ¸ÂßN ,lÜÆ ÈØÆ ÚCpëC ok PìwÜV TeG× Úlz qDF éFéÆ koCk yÔN(PvC ÚCoÞk ÝëC é×qÓ
êÞo Þ PvC íwÜV êkCqA é×qÓ éÆ íOìÎßòw× Þ ÚA EßZoDZ Þ íwÜV êkCqA qC íOvok PhDÜz kßh
.lÜzDF éOzCk ,kß¡ì× EDwd ÚA éÇv pËëk
¢ëDJ Þ Pvk êkCqA ÚÞlF éÆ PvC êkßVß× ÚDwÛC ,PwìÛ íGëpº Þ HìWµ rìZ íwÜV êkCqA
.kß¡ì× koCÞ ÞC é·×DV Þ kßh éF êkDëq êDçop¨ Þ DçoD¡¾ PëkÞle× ÝëC éWìOÛ ok Þ kß¡ì× kÞle×
koCk EßZoDZ íwÜV êkCqA .PvC éO¿èÛ (kp¾ ) p¡F ÁßÃd Þ kp¾ êkCqA EßZoDZ ok íwÜV êkCqA
.PvDÜ·× íF íwÜV êkCqA ,ÚA ÚÞlF éÆ kß¡ì× ækCq íOìÎßòw× íwÜV êkCqA æCpØç éF éØç qC pOØè× Þ
ÚDwÛC íÜ·ë íwÜV êkCqA ,lvDÜzíØÛ íwÜV ¢ëCpÊ ÚA Dë ÝëC ,pwJ ,pOhk ,kp× ,Úq ,íwÜV êkCqA
Þ êkCqA EßZoDZ ÚDØç ok ,PvC ÐëD× yCíwÜV Èëpz Þ kßh éÆ xÆ pç DF koCk Äd ÐÂDµ Þ ¼ÎDF
ækCßÛDhéF éÛ,koCk ¯Fo PÎÞk éF éÛ ÝëC .lÜzDF éOzCk lÜçCßiF éÆ íwÇv Þ é®FCo ´ßÛ pç ,êkp¾ ÁßÃd
êkCqA æßVÞ éÏØV qC ,rñCpº Þ MÔëDØN õ¤pµ ok ÀÏOi× ÄñÔµ Þ MD¡ëCpÊ ´ßÜN qC ´D¾k .´DØOVC éF éÛ Þ
EDwd ÚA ÍߤC qC íÇë Ùç ÚkßF éÛßÊpÊk qC ´D¾k Þ éÛD×pOe× koßhpF ÐìÎk ÝëC éF PvC íwÜV
éÆ )ívÞpµ Hz ok ÚkßF æpÆDF éF kDÃOµC ,íëßÊoÞq ,ÝO¿Ê ÈÏO× ,êqDF éaF ,ÈÏÆ Þ qÞk .kß¡ì×
éF íÜ·× íF Mpìº Þ H¥·N ,(lzDF éOzCk xÇv ßÏV qC lëDGÛ UCÞkqC qC ÐG pOhk íÜ·ë ¢ëDÜ·×
DF êCíÛCßiØç bìç éØç DèÜëC ÍDS×C Þ (ækCßÛDh ok ÚCpOhk êkCqA ÚkpÆ kÞle× ÚCßiF )uß×DÛ
æqDVC ,ÚkpÆ koßhpF éÛDÛlØO× ,PìÎßòw× ypënJ ,êkp¾ ÐëDØN éF íçDÊA .koClÛ íwÜV êkCqA
íOFoDÃ× êDèëoDØìF ÍDÃOÛC Ölµ ,í¥iz Ùëpd ³¿d ,ÚkClÛ ÚCpËëk éF í¤ß¥h Ùëpd ok PÎDhk
ok koClÛ ÚDÇ×C ,ælz PìFpN ÝìÜZ ÝëC íÛClÛÞpèz kßVÞ ÚÞlF .PvC íwÜV êkCqA pËëk ÿrV Ùç
.kpìËF DJ íwÜV êkCqA oß¡Æ Èë
DF íOÜv ÌÜçp¾ Þ PvC íµDØOVC-ívDìv MCpìì»N EDN Þ HN Þ EDèOÎC ok D× oß¡Æ éÆ íÛCoÞk ok
ÌÜçp¾ êpìÊ ÐÇz Þ éÏòw× ÝëC í¾p·× ok lÜÛCßOì× ,íwÜV êkCqA ÚCpËzÔN ,ælz éVCß× êlV ÚCpeF
êCpF Þ lÜvDÜ¡F Eßh Co ÚA kßh éÆ í¬p¡F lÜzDF éOzCk íëCrwF pìRDN êqÞp×C Þ Úol× íwÜV
ypënJ Þ éÏòw× Pvok PhDÜz ÚÞlF éÛpÊ Þ .lÜÜÆ PÆpd é×DÛpF DF ´DØOVC ok ÚA ÚkDO¾C DV Þ í¾p·×
.P¾Dë Pvk íwÜV êkCqA éF ÚCßOìØÛ æDÊA êDèÛDwÛC kßVÞ Þ ÚA ÝìÛCßÂ