ærëDV êCpF êCévßF
ÁD¿NC ÚDOvCk ÝëC ÖkpÆ xd Þo MnÎ Þ D×pÊ ¯Ã¾ qÞo ÚÞC éÆ ÚßOwFDN pè± éë ßN
ízCpN yßh Þ ÐËzßh pOhk íÏìh .D× éÛßh kßF æl×ÞC oßÇÜÆ évCÞ ÖCéص pOhk .kDO¾C
kßF ÝëC kßF ækrÛ Öpv éF ÚÞC koß× ok éÆ êpǾ DèÜN qÞo ÚÞC DN ÝëCßiF ß¡OvCo íÎÞ kßF
qÞo ÚÞC .kpÇì× ypv êpvÞo ÙÜ× ßÏV íOd ,kßF íGçn× Ùç í|d DN ...yDF ÖCßiF éÆ
kßF ækoÞA íÎlܤ éë Ùç ( E ) ÖkßF ælz Ápº êqDF ßN ,ÖkßF pNßìK×DÆ DF êqDF Íß»¡×
Þ kßF ælìvo ¢ëpǾ PØw éF êqDF .kßF êqDF Ápº Ý× ÐS× ÙÛÞC .kßF éOw¡Û ÖoDÜÆ Þ
,kßF ælz koßh ÙFD¥µC ÙÜÆ ¢vDJ ÙOwÛßOìØÛ Þ ÙOwç ÌÜh ÙÆ éë éÆ íëDWÛÞC qC
yDçDF Öl×ÞC æpÛ pv ¢Ï¤ßd éÇÜëC p¬Dh éF ÙÜ× .kßF éO¾o pv ¢Ï¤ßd éhA ,íÆDz ÙÛÞC
íZ :¢O¿Ê !êoCk Ý× ¢ìJ ærëDV éë ÖkpÆ ko Þo éÏdp× ÝëC éÊC :ÙO¿Ê ¢èF ;ÙÜÆ íhßz
qC pç pìÆ éÆ íÜeÎ DF Þ æß¡µ Þ qDÛ DF ÙO¿Ê éÆ ßÜëC .ußF éë ÙO¿Ê ,Þo pJ éÆ ÙÜ× ?êlì× ÙèF
éF ßÜ× éÇÜëC ÐS× P¿Ê éÆ ßÜëC .ÖCßiì× DNÞk ,éØÆ íÇë :P¿Ê kpÇì× kÜÏF Þo êCælëpF DìÛk
qC ßÜ× éÇÜëC évCÞ .Ökoßh DV éÆlz éVßO× ÙÛÞC ,ÖkpÆ yDËÛ MßèG× Þ MD× ,ÝzDF ækC ÁpF
éF æqDN éÆ ÙÜ× .ízDF xìwh olÃÜëC ÖkpÇìØÛ pǾ :P¿Ê ÙèF ÚÞpìF æoDìF Cßç Þ ÍDd ÚÞC
PèF ,ÙOvCßh Ökßh PÂÞ pç íÎÞ ,ßN évCÞ DNÞk ,op¨ ÙÜèV :ÙO¿Ê ¢èF ,ÖkßF æl×ÞC Ökßh
íhßz Þo rìZéØç éÆ kßF ÝëC ¢ÏìÎk ÙÜÆ pǾ éOGÎC ,ÖCækßGÛ Þo pJ olÃëC PÂßaìç .Ölì×
E íOÃ¡× pç DF é¤Ôh .lëpJí× ÙÜçk qC í¾pd pç éÆ kßF ´ß¨ß× ÝìØç p¬DiF ,ÖkßF éO¾pÊ
éÏWµ olÃÜëC ÚkCk ærëDV évCÞ éÆ kßF êoDF ÝëphA Þ ÝìÎÞC .lìvo ÚDëDJ éF éÏdp× ÚÞC kßF
.ÙºCpv Úl×ÞC íÛDÜaÛA ÖoDǾC lz ÍlF Þ ko (E) Þ Ý× ÝìF ÉßÎDëk ÚÞC éÆ íOÂÞ qC .ÙOzCk
ÖkßF pǾ ÝëC ßN ¢Øç , éÜìFí× ...Þ xìvßv ÐÇz éF Þo éØç éÜ¡Ê ÖkA éë éÆ DèÛßNoDÆ ÐS×
íëDWF oDÆ Þ lz ÖDØN êqDF .ÙÜÆ qDF yDçDF Þo xÆ Þ pìÆ Ýëpìz PGe¤ pv êoßV éZ éÆ
Þ kßF éOw¡Û ÐG× Þo Ùç (E) .ÓÓ ÝO¾o DFDF ÚD×D× Ùëkoßh éÆ DçDÛ pè± éÇÜëC DN lìvpÛ
.ÖkpÇì× pǾ Öækp× EDdD¤ pìÆ éF Þ ÖkßF éOw¡Û ÖpNßìK×DÆ P¡J ÙÜ× .lÛßiì× EDOÆ PzCk
:P¿Ê yCÝÆ lÜÏF pìÆ ÝeÎ ÚßØç DF Þ ÙÂDNC ßN l×ÞC ¢FDOÆ DF (E) Ölëk éÆ ÖkßF CpÆ ÝìØç ßN
qC PØdo ÿrV D× ÓCÞ :ÙO¿Ê yßÊ DÜF DN í¡ìÛ DF ,éOvCßh Clh qC éÆ ÙÜ× .?ÙOwìÛ éÆ ÙdCr×
Þ lì¡Æ qCok kßF Öpv P¡J éÆ ÙOiN êÞo Þ P¾o (E) ÙO¿Ê éÆ ßÜëC .ÙëlëlÛ êrìZ DØz
éÆ ÙÜÆ qDF yDçDF Þo PGe¤ pv êoßWZéÆ ÖkßF ÝëC pǾ ßN .lv ÚlÛßÆ EDOÆ Íß»¡×
:ÙOzßÛ Pzok ½Þpd DF Þ ÓDF ÖkoÞA Þo WordPad ¸ëpv .lìvo ÖkClF êsßÎßÜÇN
.éÛßiF Þo éOzßÛ éÛßOF éÆ oDÜÆ Ölì¡Æ ß×kßh Þ ÖlF ßNrëDV ÖCßiì× Ù¡ìJ DìF (E)
oß®ÜìØç .éÜÆ pNlÜN ßÜ× ¢ìNA PvCßiì× Dë kßF ælëlÛ Dë PzClÛ ælëD¾ ,ÖlÛß× pOÜ× íZpç
éìÛDR lÜZ qC l·F .lz HÏV oßOìÛß× éF ¢èVßN éÆ Ökq ÝÇ¡F éë ,Öl¡ì× Ùh ÙOzCk éÆ
PdCoDÛ ÖqC éÆ ÖkpÆ pǾ Ökßh ¢ìJ ,kDO¾C ÙNoߤ .ÚÞpìF P¾o ÁDNC qC Þ lz lÜÏF Ölëk
!íOì¾p± íF ÖkA HWµ éËì× ykßh ¢ìJ ÓDd Þ ælz
ÖkpÆ pǾ :P¿Ê Þ PwwÛ ÖoDÜÆ Þ ßN l×ÞC EA ÚCßìÎ éë DF Ölëk éÆ ÖkßF CpǾ ÝìØç ßN
.lìØè¾ Þo Öoß²Ü× ...íÎÞ ÙOwç éÜ¡N :ÙO¿Ê PÎDWh íÏÆ DF ÙÜ× .ézDF MCéÜ¡N lëDz
ÙÜ× ?êlF ß×rëDV êCßiìØÛ :P¿Ê íÇìOÛD×o PÎDd éë DF Þ rì× Þo PzCnÊ Þo EA ÚCßìÎ
ÙOvk DF éÆ íÎDd ok Þ ÖkpÆ qDF ß¡ëpvÞo ;é¡ìØÛ oßV ÝëC qC pOèF Pì·Âß× éËëk Ölëk
pNéÜ¡N ÚÞC íÎÞ ÖkpÆ ÈëkrÛ ¢èF ß×kßh ÖÞoA ÖÞoA ,ÖkpÇì× yqCßÛß¡ìñÓD¬ êDçß×
íÛClÜZ éFpWN kßF ¦i¡× .ÖDGÎ Þo PzCnÊ ßzDGÎ Þ Ý× éF lÛßGwZ ßzkßh ,kßF Ý× qC
éËëk .kßF ÖDJ (ÝìV ) íÎ oCßÏz éÇÜëC B¤ß¥i× ,.lìÆpNí× PzCk ÖpìÆ ÍDeÜëC DF ,koClÛ
DF ÚÞC Þ koßGìÆ DF Ý× íØìÛ Þ PµDwÇë kÞld .évDØì× êrìZ éë qÞp×C ÖkßF ÝòØ®×
¢ÎÞC .Ùëkq ½pd Ùç DF l¡ìØÛ éØÏÆ ¢z XÜJ qC pO¡ìF éÆ íNÔØV BOëDèÛ Þ éÛ Dë æoA
íÏÆ DF PwÛßN DN Ökq oÞ olÃZ éÛÞlì× Clh .æoDìF Þo xÆ Dë pìÆ ÙvC lzíØÛ yÞo
ÙOzCnÛ ...Þ ÖpOhk Ý× P¿Ê .lz qDF xÇv PGe¤ pv é¤Ôh .éËF íëCrìZ éë PÎDWh
Ùç Ý× Þ lì¡Çì× PÎDiV íÏìh ,ÖoClÛ ßÏV éF êoDÆ Ò¤C Ý× ÙO¿Ê ,éz ÖßØN ¢¾pd
Ùç ßN Úß×DOvk ,ÚkßF é¡ìØç qC pNoDØh yD¡Z ,ÙëkßF êp¡d Úß×DNÞk .ÖkpÇì× ÀìÆ
DJDJ- ÚD×D× kßF ÝÇØ× é²eÎ pç ÚßZ kpÆ êoDÆ lzíØÛ íÎÞ ,ÙOzClÛ PÂD¬ éËëk ,kßF
ßzDÛßOwJ qC íÇë .ÖkoÞA ok ß¡ÜçCpìJ ,ÙO¾pì× oÞ yDç éÜìv DF ¯Ã¾ ...Þ Ý¡F oClìF
ßN éÆ kßF íëDçéÜìv ÝëpOËÜ¡Â qC íÇë ÙËF ÙÛßOì× PñCpWF .ÚÞpìF ÖkoÞAok ÝìNßv qC
éÆ lÜZpç .kßGÛ êpËëk P¤p¾ Þ ÖkpÆ yqCßÛ ß¡ÛßOwJ ÖDOvk DF ¯Ã¾ .ÖkßF ælëk Öpص
PdCo ,kßF ælz qDF Ùç Þo Úß×Þo éËëk .ÙëkßF ¢ìNA éÎßÏÊ DNÞk Úß×Þkpç ´D¨ÞC ÚÞC ßN
æoDFok éÇÜëC Dë ækpÆ xìh ßzkßh P¿Ê PdCo éÆ êld DN ,Ùëkrì× Ùç éF Þo í¾pd pç
ECpìv Þo éËëlØç P¤p¾ ÝìÎÞC ok éÆ lz ÝëCpF oCp .Ùëkq ½pd Ùç DF xÇv æßeÛ
.ÙìÜÆ
ß×kßh Þ ÖlÛßiì× uok lëDF éÆ ÙÜ× .ÚÞpìF Úpì× ÚoCk êp¥µ DFDF/ÚD×D× éÆ ÙOwÛÞlì×
ÖCßiì× ßËF ,êpF ÚßzDF éÆ ÝO¿Ê PèF éÊC ÙO¿Ê Ùç (E) éF .ÖkpÇì× ækD×A oßÇÜÆ évCÞ
.ÖDOvÞk qC íÇë éÛßh ÖpF
ok Þ Ùç oDÜÆ (E) Þ Ý× ÓDd Þ P¾o ¢ìJ é×DÛpF ÄG¬ rìZ éØç l·F PµDv XÜJ oDèZ
ÖDçDJ Þ krì× lÜN lÜN ÙGÏÂ .ÙìOzCk êoDÆpç évCÞ í¾DÆ P¤p¾ Þ ÙëkßF Ùç oDìOhC
.ÙOzCk éÆ íwÇv ÝìÎÞC ÐS× Pvok ,lëqpÏì×
yDGÎ Þo ÙOzCnÊ ß×DGÎ oDìOhC íF ,ÙëCßiì× íZ éÆ ÙëlìØè¿ì× Úß×Þkpç .ÖkpÆ ¢Ï»F
ß¡vDGÎ .ÙìO¾pÊ HÎ íFDwdéÇÜëC qC l·F .oß®ÜìØç ÙÛÞC .¢×lØìÇ× ÖkßVÞ ÖDØN DF Þ
ÙOzCnÊ ß×DGÎ Þ ÝìñDJ Öl×C ÖÞoA ÖÞoA ,ÙìO¾pÊ HÎ æoDFÞk .ÖkoÞAok ß¡ÜìNßv ÚA ÍDGÛlF Þ
ÈëpeN íFDwd ÖlìØè¾ .éaìJí× ykßh éF æoCk Ölëk PzrÊ éÆ ÙÆ éë ,¢ÛkpÊ Þo
.kCk Pvk ÙèF oÞpº uDwdC íÏÆ ¢×lëlì× ÍDeÜëC ßN éÇÜëC qC .PvC êp¡d Þ ælz
Þo é²eÎ ÚÞC oß®Z ÙÛÞlìØÛ .yDçéÜìv éF Ölìvo DN ÝìñDJ ÙO¾o yCßë yCßë
ælz UoDh êkDµ PÎDd qC éËëk ,ÖlìÇØì× Dçækqí®e ÐS× ßzDçéÜìv ÙÜÆ Àì¤ßN
Mlz qC PÂßÇë éÇÜëC ÚÞC Þ ÖlìØè¾í× Eßh Þo rìZ éë ¯Ã¾ é©eÎ ÚÞC ßN ,ÖkßF
ÙìÛ , ¸Fo éë kÞld .kßF D× ÝìFD× kCkoCp ÝëC ÚßZ ,ÙÛßKaÛ yCxÆ ßN ß×pìÆ ußç
Ý× qC ¢ÎDeç ÙÛÞC ,lì¡Çì× Mßv PzCk Ör»× ,ÙìO¾o oÞ Ùç DF êoßWÜëC íOµDv
PÎDWh ÙÆ éë DF ÙÛÞC ?ÙìÜÆ ´ÞpzÙO¿Ê Þ ¢zßÊ oDÜÆ ÖkpF ß×pv ÖÞoA .kßGÛ pOèF
¢ØO¾pÊ P¡J qC .kßF ÌÜN ækoßh éë éhA , ÖkoÞAok PØdq DF ßzoCßÏz .P¿Ê Þo æoC
yCÅoDG× xÆ Mpz Þo qC ÖCéËëk Pvk DF Þ kßF yDçéÜìv Þo ÙOvk éë ,ÙÏ»F ßN
oDF ÝìÎÞC évCÞ ,kßF ælz xìh íFDwd .ÖlìÎDØì× Þo ,lÛß× ÙÎk éF ¢Npwd éÆ Þo
Þ ÖkßF ÝòØ®× (E) qC Ùç éhA ,kßF ækCk Pvk ÙèF íwìÎ xÆ Hëpº xd éÆ kßF
.kDO¾Cí× CßÏÂDF kDë æDÊAkßhDÛ ÖkA éÆ kßF xìh Þ ÖpÊ Þ ÖpÛ íaØç yCxÆ éÇÜëC Ùç
Dë éÜÆ qDÛ PvCßiì×éÆ ÙÛClìØÛ ÓDd .ÝìñDJ Ù¡ÇF ß¡Npz éÆ ÖkpÆ Pvk éÆ lz ÝëC
Úß®ìz ph qC kÞq kßF íZpç íÎÞ kpÆ P·ÛDØ× ÙÆ éë éÆ éÜëC ,lì¡Çì× PÎDWh
.kpÆ Ùç ÈØÆ ¢Npz ÚkoÞAok ßN Þ lz ækDìJ
éìÃF PØdq Mkßh ÙO¿Ê ¢èF .ÖkoÞAok ¸ëpv ß×kßh oCßÏz ,PiN HÎ ¢×lÛß¡Û
qDF ßzDJ êÓ ,Ökq ßÛCq ¢FCpe× ßÏV .ÝìñDJ lì¡Æ Co ÙNpz Þ lëlÜh ?í¡ÇìØÛ Þo
.kßF ælëp¾A íZ éÆ ÖpÊ ¢×k ,Þo Clh Mol ÖqDÜF .ÖlìñDv oDë ÚDOvA pF pv Þ ÖkpÆ
íOÂÞ ,ÖlìwìÎ ßzCxÆ ½Cp¬C l·F ,Ölì¡Æ ¢ÛÞo íÏhCk PØw Þo ß×DGÎ ÍÞC
éÃÏd ÖpØÆ oÞk ßzDçDJ Þ lìaìJ ykßh éF oD× ÐS× ,yCæqCÞok Þo ÙOzCnÊ ßØÛßFq
PvÞk é²eÎ ÚÞC .kClì× oD¡¾ ykßh PØwF ßÜ× ¢Ovk Þ DçDJ ÈØÆ DF íç Þ kpÆ
,kßF ælz í¬D ÙÜ× ÁCrF DF ÓDd éÆ yCxÆ EA ÖDØN ¸ÎÞ DF ,ÖkßF ÚÞC êDV ÙOzCk
ß¡OvCo éÆ kßF ælz êo߬ éËëk (E) .éÛßØÛ DV Ùç æp®Â éë ÖkpÇì× í·v Þ ÖlìÇ× Þo
.¢GÎ Þo ÙOzCnÊ ßØGÎ , ÓDF Öl×ÞC .ÖlF é×CkC ÝëC qC pO¡ìF ÖlìvpN éËëk Ý× ,ÝëCßiF
.PhClÛCí× Coßh ÖkA kDë ßÜ× éÆ P¾pËì× HÎ Ý¡h êo߬
¢Ovk ßN ÚÞC Þ ÖpìÆ Þo PzCnÊ ß¡Ovk ,lz ÖßØN ÚßØÜO¾pÊ HÎ éÇÜëC qC l·F
QoC ¢¿¥Û éÛ ÙO¿Ê ÙÜ× ?éNkßh ÍD× ¢Øç P¿Ê Þ lëlìÜh ,kpÆ ÖDËìÛ .P¾pÊ
oÞk PhClÛC ß¡Ovk ,lz ÖßØN Úß×pÆ Þ pç éÆ l·F ,ælÜh pëq Ùëkq Þkpç .é×DFDF
:P¿Ê ÙF éÛrì× ß¾pd ÝëC æoCk ¢Îk éN qC kßF ¦iw× éÆ í¤Dh ÝeÎ éë DF Þ ÙÛkpÊ
éÆ íÎDd ok Þ ÖoCk MCuÞk ÙÜ× Örërµ Eßh ÙO¿Ê ÙÜ× .ÖoCk MCuÞk íÏìh (Ö)
.ÖlÛßvo yDGÎ éF ßØGÎ ÖÞoA Þ ÙOzCnÊ Ùç Þo ß×D¡Z kßF ælz éOhÞk Ùç éF ÚßØçDËÛ
qC ßÛÞC l×ßìÛ ÙÎk éËëk ,kßF Ä¡µ êÞo qC ,ézDF ußç êÞo qC éÇÛA qC ÐG évßF ÝëC
PGe¤ ÚÞC DF Ýب ok ,éÜÇF ÐØeN lëDF êkok éZ éÆ ÙOwÛÞlì× ÚßZ ,ÙÜÇF ÚßÆ
ÝëC íÎÞ .kßF ælëpJ Öpv qC ÚkpÆ xd éËëk l×ÞC ¢ìJ yl·F éÆ ívDwdC Þ Ýëpìz
ÖpÆ éë Þ ÙO¾o .Ùzí× oDZk êkok é©ìF éZ é¡Û íÎDh ÙFA éÊC éÆ ÙOwÛÞlì× Þo
.ÖkpÆ ¢¡ëDOv ,Ölëk ß¡×ClÛC éϤD¾ DF íOÂÞ ,ÙO¡ÊpF (E) PØwF Þ ÖkoÞA
ÙÛÞC Þ ÙO¿Ê ¢èF ßØÏÇ¡× Þ ÖkpÆ Àëp·N ¢vCÞ Þo éì©Â ?éìZ évCÞ ÝëC P¿Ê
êÓ ÙOzCnÊ .Ökßh pìÆ éF ÙÆ éë Þ ÖlìÎD× ÚÞC êDJ êÓ ÖpÆ ÙÆ éë .kpÆ PþCß×
ÙÇz êÞo Ùç (E) .PiN Þo ÖkDO¾C ézÓ éë ÐS× .l×ÞC ÙFA éÇÜëC DN Ökq éGØÏN Þ yDJ
È ¡h éϤßd DF ßzDçß× P¡ÊpF íOÂÞ ,ÖDØd P¾o Þ lz DJ l·F íNl× .lìFCßh ÖoDÜÆ
.ívp× P¿Ê Þ lìvßF ß×DGÎ lz ÖDØN ÖoDÆ éÇÜëC qC l·F Þ ÖkpÆ
PFDF :P¿Ê Þ kCk ÙèF ÞkDÆ éë ,PwwÛ Ù¡ìJ l×ÞC ,ækpÊpF PvCßiì× éÆ êqÞo Hz
.kßF ÚßÜØ× éØÏÆ ÚDØç lìvo ÙÜçm éF éÆ êCéØÏÆ Þ .ÙÛßÜØ× MqC rìZ éØç