ÚDØÎA uoCl× ok xÇv yqß×A
ÚDØÎA qC DwëpJ :ælÜÜÆ éìèN
ÚCoÞk Þ lÜëAí× DìÛlF pvkok ÚÞlF Þ íÎßØ·× êDçækCßÛDh ok éÆ íÛDÆkßÆ,ÚDØÎA ok
ÅkßÆ lè× koCÞ íËÎDv 3-4 qC l·F ,lÜÜÇì× êpKv íÏÇz pç éF Co íÊlÛq êDèÎDv éìÎÞC
.lÜÛDvpF ÚDëDJ éF íËÎDv P¿ç Dë ¢z Ýv DN Co íÛDOwFk ¢ìJ ÚCoÞk DN lÛß¡ì×
DÜSOvC ÚÞlF , kpìËì× oCp ÀÎDi× xÜV DF ÙìÃOw× uDØN ok íÆkßÆ pç ,ÅkßÆ lè× ok
Þk éÆ Pwç íÎlܤ Þk ,kß¡ì× éO¾pÊ p²Û ok íÆkßÆ pç êCpF éÆ kßVß× êDçrì× pv pF
êCoCk DçÅkßÆ lè× ÐÜvpJ í×DØN BGëpÃN .lÛpìËì× oCp Ùç oDÜÆ ÀÎDi× xÜV Þk qC ÅkßÆ
íÜ·ë ,lÛßz ÙÏ·× ælÜëA ok PvC ÝÇØ× DèÜëC HϺC Þ .lÜOwç êsßÊClJ Dë êÞDÇÛCÞo Åol×
ÅkßÆ lè× ok Co íÎDv lÜZ lëDF BØOd pNÓDF ÐdCp× Dë ÚDOwFk ok xëolN ÖDÃ× HwÆ êCpF
.lìÛConÊ
yÞo DN Úkoßh Cnº íËÛßËZ yqß×A DN ÚkpÆ PGe¤ Pvok éÃëp¬ qC ÅkßÆ lè× ok DçéaF
xÜV DF ÈëkrÛ koßhpF DN pËëk êDèÛDwÛC éF ÖCpOdC Þ ÝìwÎCÞ éÏØV qC DçpOÊorF DF koßhpF
oCp DçÝìFæom ÝëpNlëlz pëq ÅkßÆlè× ok ÍDvkph ÚDÆkßÆ ÝëC .lÛpìËì× Cp¾ Co ÀÎDi×
íÜ·ë ) êl·F éÏdp× éF ÝO¾o qC ÐG ,lÜzDF éOzCk íOì¥iz ÐÇ¡× éaÛDÜZ DN lÛpìËì×
B¥iz éF Ökßh Ý× éÛßØÛ êCpF .kpÆ Ðd Co ÐÇ¡× ÚCßOF uDÜ¡ÛCÞo ÈØÆ DF (íñClOFC évol×
qC ) PzCkíÛCÞo ÐÇ¡× éÆ (ÚDØÎA ÝÆDv ) íÎDÃNpJ éÎDv 5 pwJ Èë éÆ ÙvDÜzí× Co êkoß×
ÝìçßN koß× Þ ækoßh ÈOÆíÛDwÛCpìº íNoߥF DçoDF Þ PzCk oCp ídÞo oD¡¾ PeN olJ ½p¬
l·F Þ P¾pÊ oCp ÅkßÆ ÞDÇÛCÞo Èë ÚD×ok PeN íNl× êCpF Co ÅkßÆ ÝëC . (kßF ælz ¸ÂCÞ
oCp ÚD×ok koß× ,kßF ælz éOhDv íÛDÆkßÆ ÝìÜZ êCpF éƣߥi× êCévol× ok íçD× lÜZ
ækpKv êCækCßÛDh éF Þ lz éO¾pÊ olJ qC íÛD×ok ÐdCp× ÚDëDJ qC l·F éÏdp× ÝëphA ok Þ P¾pÊ
.lèÛ DÜF ÅkßÆ ÝëC ok Co é·×DV ok kßVß× êDçoDì·× DF íÛDwÛC íOì¥iz lÛCßOF DN lz
íOì¥iz êrëoéëDJ íϤC ÐdCp× PvC í×ßص ÚDOwFk éÆ êl·F éÏdp× éF kÞoÞ qC l·F
Ð×Dz Ùç Co évol× ¯ìe× qC UoDh íëDèvok Ð×Dz ÐdCp× ÝëC .kßzí× ´Þpz ÅkßÆ
Þ Ýv êD©OÃ× éF Þ évol× éF kÞoÞ êDèÎDv ÝìÎÞC qC ÚDÆkßÆ íwÜV yqß×A .kß¡ì×
yqß×A ÝëC .kß¡ì× ´Þpz XëolN éF ,ízqß×A íØϵ êDçlO× qC ækD¿OvC DF Þ DèÛA PhDÜz
DçéaF éÆ kß¡ì× ækCk íGìNpN ÍÞC êDçqÞo ÚDØç qC ÒS× .PvC í¿ÏOi× êDèzÞo Ð×Dz
BØOd lÜì¡ÜF ÀÎDi× xÜV oDÜÆok lçCßiÛ íÆkßÆ éaÛDÜZ Þ lÜÜì¡Ûí× Ùç oDÜÆ ok
oDÇÜëC Pϵ DN kß¡ì× éO¾pÊ uDØN ækCßÛDh DF MoߥÜëC pìºok lçk éñCoC êCéVß× ÐìÎk lëDF
ÖoDèZ Þ Ößv êDèÎDv ok êl·F éÏdp× .lÛßz DëßV Co ,kß¡ì× ízDÛ upN qC ÑßØ·× éÆ Co
DF íëDçéaFDOÆ éÆ kp× Þ Úq ÚlF íÇërì¾ MDi¡×æoDFok yqß×A Ð×Dz éÆ .kß¡ì× ´Þpz
DF ÚA qC l·F .lÛß¡ì× xëolN ,lÛCælz éOzßÛ ÚDÆkßÆ ÝëC êCpF éÆíëClOFC Þ ækDv ÚDFq
ækD¿OvC DF xKv Þ lÜÜÇì× DÜzA ÀÎDi× xÜV MD¥i¡× DF Co ÚDÆkßÆíÇìOvÔJ êDçéÛßØÛ
ÐS× lìÎßN ÐdCp× ,ælz éìèN êpìÊP¿V ÚD×q ok ÀÏOi× MDÛCßìd íÊlÛq qC éÆ íëDèØÏì¾ qC
éÏdp× éF kÞoÞ Þ uÔÆ ÝìØWÜJ éÆ êl·F ÍDv éF kÞoÞ ok Þ lÜçkí× yqß×A Co MDÛCßìd
ækCk yqß×A uÔÆ ok pËëk ÐëDvÞ Þ ßñlëÞ êDèØÏì¾ DF BØìÃOw× yqß×A ÝëC ,PvC êl·F
.lÛß¡ì×
pç BGëpÃN ,íOìFpN Þ ÙìÏ·N fìe¤ Þ íØϵ êDèzÞo DF ÐñDw× ÝëC yqß×A éF éVßN DF
Co íëDÜG× éZ xÇv Þ lëAí× kßVßF éÛßËZ ÚDwÛC éÆ lÛCkí× íÛDØÎA éÎDv 9 DN 11 ÅkßÆ
íÛDwÆ éF £ß¥iF íwÜV êDèOìÏÂC éF ÖCpOdC ,DèÜëC oDÜÆ ok .lÜÆí× ÍD»zC ÚDwÛC íÊlÛq ok
íÛDÆkßÆ D×C .kß¡ì× ækCk yqß×A Ùç (ÚDëCpÊxÜWØç )lÛoCk ¢ëCpÊ kßh ľCß× xÜV éF éÆ
ÚDìeìw× Ùç Þ ÈìÎßNDÆ ÚDìeìw× Ùç ÚDØÎA ) DèÇìÎßNDÆ íOvpJpv PeN êDçDwìÏÆ ok éÆ
yqß×A DF ÈìÎßNDÆ êDwìÏÆ êDìÎÞC ,lÛoCk oCp (ÚCpëC ok íÜvÞ é·ìz ÐS× -koCk ÚDOwNÞpJ
lè× ok xǵ pF .lÜÜÆí× êlëlz P¿ÎDi× ÚDÆkßÆ éF íëCpÊxÜWØç éF «ßFp× ÐñDw×
æoDF ok éÏØV qC ÐñDw× éØç ÚDOwNÞpJ ÚDìeìw× íOvpJpv PeN êDèÛDOwÆkßÆ Þ ÅkßÆ
qC ÚDÊÞDFßÛ Þ ÚDÆkßÆ êpìÊkDë pËëk éGÜV.kß¡ì× ækCk yqß×A ÚDÆkßÆ éF íëCpÊxÜWØç
kßh ÚClÛqp¾ éF DçokD× Þ olJ rìÛ ækCßÛDh ok ,évol× DF ÚD×rØç éÆ PvC ÝëC ,íwÜV ÐñDw×
Ý¡V Co kßh pwJ Dë pOhk íwÜV uDØN oDF ÝìÎÞC ÝëlÎCÞ éØç BGëpÃN Þ lÜçkí× yqß×A
.lÜëßËì× ÈëpGN DçpOÊorF êDìÛk éF Co ÞC kÞoÞ Þ lÛpìÊí×
éÏìvßF uÞok ÝëC ,kß¡ì× ÖDWÛC uoCl× ok éÆ (xÇv ) íwÜV MDGvDÜ× yqß×A qC pìº
BGëpÃN éÆ ÐÇz ÝëC éF kß¡ì× koCÞ ÚDÛCßVßÛ í×ßص Þ í¤ß¥h íÊlÛq ok Ùç pËëk êDçéÛDvo
ÐñDw× æoDF ok íµßÜO× êDèOØw Ð×DzÚDÛCßVßÛ Þ ÚDÛCßV £ß¥i× êDèOëDv Þ DçéÏW× í×DØN
íwÇv ízqß×A - íÏìiN êDèÛDOvCk ,DèÛA éF jvDJ Þ ÚDÛCßVßÛ íwÜV MÓCßòv ,xÇv ÀÏOi×
,ÚCpËëk éF ÖCpOdC ,ÀÏOi× MD¡ëCpÊ ,xÇv æoDFok kp¾ MDµÔ¬C Äëp¬ ÝëC éF Þ lÛoCk æpìº Þ
.kß¡ì× kClØÏ í·ìG¬ Þ êkDµ ,ækDv , PdCo íÏìh ...ÞÀÎDi× xÜV DF ÙÎDv é®FCo
ÙìÃOw× uDØN ÀÎDi× xÜV DF oDGÇë ÐÂCld íËÎDv 15 qp× ok ÚCpwJ Þ ÚCpOhk í×DØN BGëpÃN
DÛDØç ÓDF éF ÍDv 12 ÚDÛCßVßÛ uoCl× ok xÇv yqß×A íϤC MDÇÛ qC íÇë.lÛCéOzCk íwÜV
ÚCpOhk éF Ùç Þ ÚCpwJ éF Ùç éÆ PvC éOvCßhDÛ êoCkoDF qC êpìÊßÏV ´ßÜO× êDçyÞo yqß×A
PìÎßòw× lëDF Ùç ÚCpwJ éÇÏF ÚCpOhk ¯Ã¾ éÛ oDÇÜëC ok éÆ kkpÊí× lìÆDN Þ kß¡ì× ækCk yqß×A
ÖÞlÛDÆqC ækD¿OvC ,qlëC ÐS× íOFoDÃ× êDèëoDØìF æoDF ok íNDµÔ¬C ÚkCk pËëk éÏòw× .lÜÜÆ ÍßGÂ
.Pwç Ùç æpìº Þ
éÆ lÜOwçíëDèÛDwÛC ,lÜzDF ælÛDvo ÚDëDJ éF Co êoDGVC í×ßص yqß×A ÖÞk æoÞk éÆ íÛDÛCßV
ÝìØç ælÜëA ok éÆ lÜOwç éFpWN DF Þ lÛoCk íGvDÜ× MDµÔ¬C íwÜV ÐñDw× Þ xÇv æoDFok
.kpÆ lÜçCßh ÐÃOÜ× Ùç ÚD¡ÛClÛqp¾ éF Co kßh MDµÔ¬C
lÜZ Þ ÚCpëC rWF ) pËëk êDçoß¡Æ õØç lÜÛD× ÚDØÎA ok éÆ ÙìzDF éOzCk kDìF Ùç Co ÝëC
¯ÏOi× éØç ,æDË¡ÛCk Þ ÚDOvpìFk DN ÅkßÆ lè× qC ,(pËëk H¥·O× P×ßÇd DF oß¡Æ
ÀÏOi× êDèFßÏÆ Þ DçoDF Ùç é·×DV êßN .lÜÛCßiì× uok Ùç DF pwJ Þ pOhk Þ lÜOwç
æqDN .í¬D kp× Þ Úq Þ lÛÞoí× DWÛA éF éØç éÆ ÀÏOi× ÝìÜv ok kCp¾C êCpF
.lÜOwç í¬D éØç Ùç DWÛA éÆ ÚDÛCßVßÛ Þ ÚDÛCßV êCpF Ùç £ß¥i× êDçÌÜìwÛCk
Èë ÚlìvpJ Dë íwÜV ÐñDw× qC PGe¤ ,lz éO¿Ê éaÛA éF éVßN DF Þ ÐìÎk ÝìØç éF
PvÞk êpOhk éÇÜëC Dë p¿Û Þk íwÜV é®FCo Èë ÝOzCk Dë kß¡ìØÛ EDwdßFDN ÍCßòv
.lÛCkí× Pzq Co ÚA íwÆ éÛ Þ lÛCrìËÛCí×pF Co íwÆ HW·N éÛ pËëk ,lzDF éOzCkpwJ
Þ lÜÛCkí× íÛDwÛC qDìÛ Þ éÏòw× Èë Co xÇv éÇÏF .kß¡ì× kDWëC íVp× Þ Upç éÛ Þ
ÐÇ¡× Dë ßFDN Èë éF ÚA Úlz ÐëlGN qC Þ lÜÜÇì× koßhpF ÚA DF ækDv Þ PdCo íÏÇz éF
íÊlìvo ÚDÇ×C Þ PÂÞ DèÛDwÛC éWìOÛ ok Þ lÜÜÇì× êpìÊßÏV íµDØOVC Щ·× Þ
.PzCk lÜçCßh Co pËëk Ùè× ÐñDw× éF
pçí·ìG¬ Þ êkDµ qDìÛ Èë éÆ ) xÇv æoDFok Eßh ízqß×A MDÛDÇ×C ÝìØç oDÜÆ ok
éF qÞDWN Dë ,íwÜV íëßÊoÞq ,qÞDWN DF éÆ Pwç Ùç íNCopÃ× Þ ÚßÛD ,(PvC íÛDwÛC
Èë ÚDØÎA éÆ PwìÛ íÜ·× ÝëC éF DèÜëC õØç ÝO¿Ê .lÜÇì× koßhpF Alëlz ÚDÆkßÆ
Þ PvC D× oß¡Æ qC pNßÏV íÏìh ,íwÜV éÏòw× Ðd ok íÎÞ ,éÛ ,PvC Ð×DÆ P¡èF
ækD¿OvC Ùç ÚCpËëk éFpWN qC ,kßh MÔÇ¡× Þ ÐñDw× Ðd êCpF D× éÆ PvC Eßh
bìç ÝëC Þ ÙëCéO¾pÊ pËëk êDçoß¡Æ qC Ùç pËëk êDçrìZ íÏìh éÆ oß®ÛDØç ,ÙìÜÆ
Ðd Þ íµDØOVC ¯FCÞo kßGèF ok êpìRDN éZ ÝëC éÇÜëC Ùè× .koClÛ êkCpëC Þ Hìµ
.PzCk lçCßh D× MÔÇ¡×
Þ ÚDØÎAuoCl× ok xÇv yqß×A qC êCéØz íÎÞ íÏÆ lÜZpç ,Áß¾ HÏ®× éÆ ÖoCÞlì×C
.lzDF ækßF lì¿× ,rërµ ælÜÛCßh DØz êCpF Co ,íµDØOVC íÊlÛq ok ÚA XñDOÛ
fìe¤ Þ ÖqÓ êDçyqß×A Ùç íÛCpëC ÚDÆkßÆ éF Ùç D× uoCl× ok êqÞo éÇÜëC lì×C éF
ÚDÆkßÆ éF fìe¤ yqß×A Þ ÝOzCnÊ ÖCpOdC éÆ kÞpÛ ÚDNkDë Þ .kßz ækCk xÇv
kßh éF kDØOµCíF ,ußGµ,ÝìFÙÆ kßh êDèÛDwÛC éÛ Þ lëp¾A lçCßh kCqA Þ DGëq íëDèOì¥iz
.ÚkCk MnÎ Þ ÚkpF MnÎ íëDÛCßN ÚÞlF Þ

===========
D¨DÃN CkDÛDÆ Þ lÜÏç ,êÞDÜëlÛDÇvC êDçoß¡Æ ok £ß¥iF ,UoDhÙìÃ× ÚDܬßØç qC
.lÜÜÆ ÍDvoC kßhPÛßÇv Ðe× qC íNDzoCrÊ ÝìÜZ ÚDÇ×C Moߤ ok éÆ ÙìÜÇì×
½DÆév
ÍÞC õe¿¤ éF P¡ÊqDF